Alles begon toen ik in 1991 gedurende een aantal weken op een eiland terecht kwam. Een vulkanisch eiland. Tenerife met zijn Teide, zijn lava en zijn groene Mercedesheuvels in het Noorden. Ik kreeg te maken met 'Het eilandgevoel'. Je voelt je een reiziger net als Kuifje op de Zwarte Rotsen in de overtuiging dat je nieuwe landschappen zal ontdekken. En ja, spoedig ontdek je een tweede eiland. Je voelt je een pionier, neemt de overzetboot en beeldt je in hoe Colombus voor het laatst water kwam bijtanken op La Gomera voor hij de Nieuwe Wereld zou ontdekken. En er volgden nog vele eilanden die voor mij vertrekpunten waren voor een visuele onderdompeling. Ik wilde fotograferen wat ze doorheen de tijd en het toerisme schuilhielden

Ooit waren eilanden synoniem voor gevangenissen, natuurparadijzen, vuurtorens, Men leerde er leven met het dreigend gevaar voor erupties of voor overstromingen. Ook bezetters en dictatoriale regimes voelden zich altijd goed op zo'n stukje (schijn)veiligheid. Je krijgt als bezoeker van een eiland te maken met gevoelens van vervreemding. De werkelijkheid van de eilanden blijkt eenmaal je terug op het vastland bent in de donkere kamer een sterk illusoir karakter te hebben. Het medium fotografie is immers in staat een duplicaatwereld te scheppen die dramatischer is dan de natuurlijke wereld. Mijn foto's hebben de realiteit van een eenzame rotspunt, veraf gelegen gebiedjes, vulkanen en enclaves als uitgangspunt, maar waarbij ik door middel van fotografische techniek en vormgeving, die werkelijkheid vanuit een specifiek perspectief benader. Ik werk graag met de spanning die er is tussen het echte en het afgebeelde op mijn kleinbeeldnegatief. Deze visualistische manier van werken heb ik me doorheen de jaren eigengemaakt. Door mijn ervaringen in beeld te brengen wil ik suggereren dat ik als fotograaf behoefte heb aan een tweede werkelijkheid die steeds overwonnen moet worden en die de enige is die ik in beeld wil brengen.

En deze wereld toon ik nu aan de buitenwereld. Deze foto's zijn ambigu. Het is een tonen van iets, een door de camera (Nikon F4 steeds met standaardobjectief 50mm - f/1,4) omkaderd stukje werkelijkheid dat, gezien de objectiviteit van het proces, een grote aanspraak op feitelijke kennis kan maken. Mijn onderwerpen fotografeer ik centraal en het onderwerp plaats ik vaak in het midden van het beeld. Het is telkens ook een vraagstelling, namelijk: wat is de werkelijkheidswaarde van een beeld? Deze ambiguïteit heb ik vroeger eens de 'paradox van de fotografie' genoemd. Fotografie van eilanden stelt die paradoxaliteit op zijn scherpst. Elke foto is een doxa: het is de werkelijkheid zoals ze is, met in vele gevallen zelfs bewijsvoerende kracht.

En nu worden 18 foto's van de serie naar buiten gebracht, in de galerie van erudiet fotografiekenner Roger Kockaerts. Het 'eenmalige karakter' ervan maakt plaats voor een naar drukinkt geurende afbeelding die ook verantwoordelijk is voor een andere zintuiglijke waarneming.

Daarom toont de laatste foto - nummer 18 - het memoriaal 'Passagen' in Portbou ter nagedachtenis van de (fotografie)filosoof Walter Benjamin, ontworpen door de kunstenaar Dani Karavan. Hij wist op meesterlijke wijze een memoriaal neer te poten dat vanop de heuvels - waar Benjamin zichzelf doodde om niet in handen te vallen van de nazi's - de zee inwijst naar een fictief eindpunt. Een illusoir eiland. Kan het filosofischer?

Tot slot, ik kreeg ooit voor mijn verjaardag het boek 'Eilanden' van Boudewin Büch cadeau. Mijn vriend schreef voorin met een groene balpen volgende opdracht: "Op 'eilanden' ons goed voelen is allicht ons lot."

Johan Swinnen