Gomdruk De papierdrager
Het meest geschikt is een 100% lompenpapier zonder zuur; bv. Aquarelle Arches Graqin Torchon van 356 g/m2 bij 64,8 x 101,6 cm
Andere geschikte papiersoorten: Fabriano 5, Fabriano Artistico, Canson Montval, BFK Rives, Whatman Watercolour, Arches Platine
Men kan ook dikkere papieren gebruiken van 640 en 850 g/m2 maar bij het drogen trekken deze bladen scheef en zijn moeilijk vlak te krijgen tegen het negatief.
De krimprichting van het papier moet dwars staan op de lange beeldzijde. Niet gekrimpt papier kan per 40cm lengte 2 tot 4mm krimpen met als gevolg dat het onmogelijk wordt met het negatief twee drukken, exact over mekaar te druikken. Dit kan men voorkomen door:
Voorkrimpen van het papier
Men plaatst bv. 10 vellen in water op 60°C gedurende 2 uren. Men perst het overtollige water uit het verzadigde papier en hierna droogt men het papier zo vlug mogelijk. Wanneer het papier helemaal droog is geeft het een klank als men er tegen tikt; De papiervellen zijn vlak na het persen.
Voorlijmen
Oplossing A
Gelatine .................................. 5g
Gedistilleerd water ................. 100ml
Men overgiet de gelatine met koud water. Hierna weekt men de gelatine gedurende 30 minuten. Met een verwarmd waterbad verwarmt men de gelatine tot ongeveer 50°C tot de gelatineoplossing volledig vloeibaar is.
Oplossing B
Chroomaluin .............................. 5 g
Gedistilleerd water ................. 100ml
Na verwarming voegt men 5ml van deze 5% chroomaluinoplossing bij de warme gelatine. De kleur wordt zeer licht mauve.
Deze warme oplossing wordt met een borstel A vlug in alle richtingen uitgestreken en daarna met de dasharen egaliseerborstel B in alle richtingen gelijk verdeeld. Na droging wordt deze bewerking nogmaals herhaald en daarna wordt het papier volledig gedroogd en vlak geperst.
Ook kan men het papier een paar minuten baden in de warme gelatine. Na een paar minuten haalt men dan het papier uit de gelatinebak waarna het overtollige gelatine verwijderd wordt door het blad langs de randen af te strijken.
Gebruik van voorgelijmd papier
De hierboven beschreven behandeling kan vermeden worden door gebruik te maken van het papier COT-320 van de firma Bergger. Het gaat hier om een Arches Platine papier van 320g dat aan beide zijden een gelatinelaag bevat en aldus direct gebruiksklaar is om de gomoplossing te ontvangen.
De gomoplossing
Arabische gom .......................... 40g
Gedistilleerd water .................. 100ml
Fijn gemalen gom wordt in een buidel in een glaswater gehangen gedurende een paar dagen. Na oplossing knijpt men de buidel uit en wordt de gom op deze manier gefilterd. Wanneer gom in poedervorm gebruikt wordt is de filterstap overbodig.
De gompoplossing is, zonder bewaarmiddel, maar gedurende een paar weken houdbaar. Men verlengt de houdbaarheid met toevoeging van 10 druppels glyoxal. In geen geval het giftige kwikchloride gebruiken!
Aangezien een goede gomdruk bestaat uit minimum drie drukken over mekaar, moet ook de samenstelling van de gomoplossing + de belichtingstijd gewijzigd worden.
Arabische gom ­ pigmentverhouding
Bij gomdruk is het gevaar groot dat wanneer de verhouding Arabische gom (AG) en pigment niet juist is, men bezoedelde witten krijgt. Het pigment in de witten moet volledig verdwijnen bij het ontwikkelen. Drie factoren moeten in overweging genomen worden:
-de verdunning van de AG oplossing; hoe geconentreerder de gomoplossing is hoe meer pigment in de oplossing kan worden opgelost; dikkere gomoplossing laat zich moeilijker uitsmeren en neigt tot afschilferen tijdens de ontwikkeling;- het soort pigment; wanneer pigmenten met lage dekkingskracht en in een te hoge verhouding t.o.v. de AG oplossing worden gebruikt, dan zullen de witten bezoedelen;
- het papier en de voorlijming; het papier kan door zijn structuur zelf de pigmenten voor een deel vasthouden; dit kan verminderd wordendoor een goede voorlijming.
Om alle bovenstaande gegevens onder controle te krijgen kunnen we een test uitvoeren die voor elk pigment en voor elke papiersoort moet uitgevoerd worden.
De test bestaat erin een reeks stippen te maken met steeds een andere verhouding AG + pigment, maar zonder bichromaat.
Men neemt een bepaalde hoeveelheid pigment bv. 1 gram of 3cm uit een tube. Hierbij voegt men bv. 8 ml AG oplossing. Men mengt alles goed dooreen en men maakt met een borsteltje een stip (van een paar cm) op het gelijmde papier. Men noteert de verhouding bv. 1/8 (= 1 g pigment/ 8ml AG) naast de stip.
Men voegt 2ml AG bij de reeds gemaakte mengeling en maakt opnieuw een stip op het papier, naast de vorige. Men noteert de verhouding 1/10.
Men herbegint tot ongeveer een totaal van 26 ml AG (verhouding 1/26). Men probeert zoveel mogelijk eenzelfde hoeveelheid emulsie op het papier aan te brengen.
Na volledig drogen laat men het papier drijven op een waterbad (20°C) met de stippen naar beneden.
Na ongeveer 30 minuten haalt men het papier uit het water en controleert men de stippen. De laatste stip dewelke volledig in het water is opgelost (dus net voor de stip welke nog een beetje zichtbaar is) is de juiste AG ­ pigment verhouding voor deze pigment/papier combinatie.
Lichtgevoelig mengsel
Kaliumbichromaat .. 10 g
Gedistilleerd water . 100ml
Ammoniak 0,96 % 2 ml
De oplossing is lang houdbaar in een bruine fles. Er kan een bezinksel optreden daar 10% een verzadigde oplossing uitmaakt.
Het gommengsel
In gomdruk kan men in bijna om het even welke kleur drukken maken. Bij meerdere drukgangen kan men ofwel in dezelfde kleur blijven of bij iedere drukgang een andere kleur gebruiken. Veel gebruikte kleuren zijn: Lampblack, Alzarin Crimson, Monastral Blue, Burnt en Raw Sienna en Umber. Men kan ofwel poederpigmenten of waterverf uit tubes gebruiken.
Lichte druk
1 deel gom
4 delen kaliumbichromaat
1 x poederverf
met een relatieve belichtingstijd van 10 minuten
Middendruk
1 deel gom
3 delen kaliumbichromaat
2 x poederverf
met een relatieve belichtingstijd van 9 minuten
Schaduwdruk
1 deel gom
2 delen kaliumbichromaat
3 x poederverf
met een relatieve belichtingstijd van 8 minuten
De belichtingstijd onder een UV rijke lichtbron moet proefondervindelijk bepaald worden.
In een bolvormige witte tas deponeert men met een druppelbuisje de nodige hoeveelheid gom.
Hierbij voegt men de nodige poederverf. Een maathulp met plasticplaatjes wordt hiervoor gebruikt. Eén der gaten wordt met poederverf gevuld en door draaing van de twee plaatjes valt de hoeveelheid poeder in de gom.In plaats van verfpoeder kan men ook waterverf in tubes nemen. De juiste hoeveelheid kan men afmeten met een buisje en een staafje met maataanduiding.
Men roert de gom en het poeder met de instrijkborstel goed door mekaar. De gom moet de poederverf volledig opnemen tot een gekleurde vloeistof.
Daarna voegt men de hoeveelheid kaliumbichromaat toe en mengt men alles opnieuw.
Aanbrengen van de gomlaag
Met de instrijkborstel neemt men wat gomoplossing uit de tas en strijkt men dit gelijkmatig over het papier. Men strijkt de gom in alle richtingen uit en zorgt dat binnen de beeldafmeting het papier goed gedekt is. Hierna neemt men de egaliseerborstel en strijkt men in alle richtingen de laag egaal uit. Men blijft strijken tot wanneer de laag matter wordt en iets meer kleverig.
Een goede dekking wordt bekomen wanneer door de verflaag de potloodaantekening van het beeld nog goed kan waargenomen worden.
Men laat nu het papier volledig drogen. Na droging kan men het papier aan de achterkant licht bevochtigen en tussen vloeippapier onder gewicht of in de pers vlak drogen.Belichten
Om verschillende lagen over mekaar te kunnen drukken heeft men een drukraam nodig; Men moet ook het negatief en het papier juist op dezelfde plaats over mekaar kunnen aanbrengen. Dit bekomt men door het plaatsen van pasmerken of door het werken in register waarvoor men een perforator en registerpennen nodig heeft.
In het drukraam wordt het papier op de registerpennen geplaatst, hierover het negatief en indien men witte boorden wil, een masker waarin het formaat van het beeld is uitgesneden.
De belichting kan gebeuren met daglicht of UV rijke buizen of lampen. De belichtingstijd wordt vastgesteld met proefstroken. Men belicht tot een duidelijk beeld zichtbaar is in de gevoelige laag.
De ontwikkeling
Men vult een bak met koud water en schuift hierin het belichte papier met het beeld naar boven. Wanneer het beeld zich gestrekt heeft (ongeveer 2 minuten) keert men het blad om, ervoor zorgend dat er geen luchtbellen onder zitten.
Men laat de foto ongeveer 30 minuten in het water dat men een paar keer ververst wanneer het door het kaliumbichromaat oranje gekleurd is.
Men verwijdert het papier uit het water ervoor zorgend de beeldlaag niet te beschadigen en men kleeft het tegen een schuingeplaatste glasplaat.
Men spuit nu met een plantensproeier of spoelkop op de waterleiding voorzichtig alle niet verharde gom en verf weg. Wanneer er geen kleurstof meer vrijkomt is het beeld volledig uitontwikkeld.
Daarna wordt het papier opnieuw gedroogd en kan men de tweede gomlaag plaatsen voor de middendruk - drogen - belichten - ontwikkelen - drogen. Daarna plaatst men op dezelfde manier de derde laag voor de schaduwen.
Het spreekt vanzelf dat men bij iedere menging de pigmentkleur kan variëren. Tot slot wordt de foto op maat gesneden.
Ophelderen van de gomdruk
Dit is nodig omdat het kaliumbichromaat het papier licht oranje heeft gekleurd.
Kaliumbisulfiet ....................................... 50g
Water ......................................................1 liter
Hierna volgt een waterspoeling van ongeveer 5 minuten en droogt men het eindresultaat.