Het Pt-Pd direct zwartingprocédé

Bereiding van de lichtgevoelige oplossing

de ijzeroplossing

- al roerend lost men 30 g ammonium ijzer(III) oxalaat op in 30 ml warm gedistilleerd water (ongeveer 50°C);

- tot 50 ml bijvullen met gedistilleerd water;

- filteren en in een bruin flesje donker bewaren bij kamertemperatuur.

de platina oplossing

- 5 g ammonium tetrachloroplatinaat(II) oplossen in 15 ml gedistilleerd water op kamertemperatuur;

- bijvullen tot 20 ml met gedistilleerd water;

- onmiddelijk in een flesje gieten en iedere kleine hoeveelheid vaste gele stof verwijderen;

- luchtcontact vermijden;

- tenminste 24 u. voor het gebruik aanmaken.

de palladium oplossing

- 1,8 g. ammonium chloride oplossen in 2 ml zeer warm (70 - 80°C) gedistilleerd water;

- hieraan 3 g. Palladium(II) chloride toevoegen onder agitatie (stofmasker);

- de oplossing blijven opwarmen (70 - 80°C) tot volledige oplossing (ongeveer 1u.);

- bijvullen met gedistilleerd water tot 25 ml;

- in een flesje bewaren.

Bereiding van de behandelingsoplossingen

De behandeling gebruikt EDTA zout oplossingen. Het eerste bad is een 5% EDTA disodium oplossing met een pH waarde van 3 tot 4, hetgeen optimaal blijkt om gele ijzervlekken te vermijden. De capaciteit van dit bad is ongeveer 50 prints van 8x10".

De opklaring wordt verbeterd door behandeling in een hulpspoelbad op basis van natrium sulfiet; dit laatste reduceert het ijzer(III) tot ijzer(II) dat vervolgens in het volgende EDTA bad zal verwijderd worden. Dit laatste is samengesteld uit een 5% EDTA tetrasodium oplossing, met een pH waarde van ongeveer 9, hetgeen de papierdrager alkalisch maakt.

Keuze van de sensibiliseeroplossing

De platina- en palladiumoplossingen verschillen door de kleur en het contrast van de eindprint; palladium veroorzaakt warmere kleuren en een zacht beeld met delicate hoge lichten. Dit betekent dat men een strenge controle kan uitvoeren door de Pt en Pd in alle mogelijke combinaties te mengen. De belichtingstijd verandert hierbij gevoelig daar palladium ongeveer 2x lichtgevoeliger is dan platina.

Mengen van de lichtgevoelige oplossing

Het mengen gebeurt onder tungsten verlichting en bij kamertemperatuur. De hoeveelheid benodigde sensibiliseeroplossing hangt van verschillende factoren af: het papiertype, de te sensibiliseren oppervlakte en de coatingsmethode spelen allen een niet te verwaarlozen rol.

- Voor een platinadruk mengte men gelijke hoeveelheden Fe en Pt; voor de coating laat men het mengsel in volledige duisternis, en bij kamertemperatuur rusten gedurende ongeveer 1 uur.

- Voor een palladiumdruk mengt men gelijke hoeveelheden Fe en Pd; dit mengsel mag onmiddelijk gebruikt worden.

- Voor een platina-palladiumdruk : een gekozen hoeveelheid Pt+Pd mengen met een gelijke hoeveelheid Fe. Voor de coating laat men het mengsel in volledige duisternis, en bij kamertemperatuur rusten gedurende ongeveer 1 uur.

Coaten

Alle manipulaties van het gesensibiliseerde papier mogen onder tungstenverlichting uitgevoerd worden. De kamertemperatuur dient begrepen te zijn tussen 18 en 22°C. Indien de temperatuur lager is, kan d e sensibiliseeroplossing kristalliseren; bij een hogere temperatuur zal de oplossing te diep in de cellulosevezels van de papierdrager dringen.

Papier dat bij een lage vochtigheidsgraad bewaard werd (< 50% RV) kan teveel sensibiliseervloeistof opslorpen en een onregelmatige coating veroorzaken. Indien men platinaprints drukt in een zeer droog klimaat kan het noodzakelijk blijken het papier te bevochtigen tot een RV van 70 tot 80%, alvorens te coaten.

Drogen

Na het coaten, droogt men het papier horizontaal bij kamertemperatuur tot het bekomen van een volledig mat oppervlak. Hierna droogt men in volledige duisternis:

- 10 min. in een warme (40°C) luchtstroom;
- 1 u. bij kamertemperatuur.

Bewaren

Het gesensibiliseerde papier moet binnen enkele uren gebruikt worden. Voor een meer langdurige bewaring en om sluiervorming te vermijden dient men een lucht- en lichtdichte container te gebruiken. Bij gebruikmaking van siliciumkorrels en bij een RV <10% kan het papier gedurende minimum 6 maanden bewaard worden.

Bevochtigen

De bevochtigingscontrole van het gesensibiliseerde papier speelt een belangrijke rol bij dit direct verzwartingsprocédé. Zoals opgemerkt in onderstaande tabel verkrijgt men de beste resultaten tussen 50% en 80% RV.

Onder 50% RV is de verzwarting gedeeltelijk en moet deze door een bijkomende ontwikkeling gecompenseerd worden. Boven 80¨RV kan de maximum densiteit verminderen door te grote indringing van de sensibiliseeroplossing in de cellulosevezels.

De beste bevochtigingscontrole wordt bekomen met een bevochtigingscontainer bestaande uit een afgedekte waterbak waarin men een papiervel horizontaal boven een gesatureerde oplossing met gekende RV kan plaatsen.

Bij 20°C Bekomen RV

Magnesium chloridee hexahydraat = 33,6%
Magnesium nitraat hexahydraat = 54,9%
Calcium nitraat tetrahydraat = 55%
Natrium bichromate dihydraat = 55,2%
Natrium chloride = 75,5%
Ammonium chloride = 80%
Water = 100%

De minimum bevochtigingstijd is 30 min; de maximum tijd is niet kritisch en mag verschillende uren duren. Bij gebruik van zuiver water is de bevochtigingstijd wel kritisch en begrepen tussen:

5 en 20 min. voor warme tonen;
30 tot 40 min.voor koudere tonen;
> 1 u. heeft een vermindering van de maximale densiteit tot gevolg. Te vochtig papier klaart moeilijk op en kan een chemische sluier veroorzaken ofwel een gele onuitwisbare ijzer hydroxyde vervlekking.

De belichting

Zoals bij de andere direct verzwartingsprocédés gebeurt de belichting in een contactraam onder een UV lichtbron.

Natte behandeling van Pt-Pd prints

1. 5% EDTA disodium oplossing 5 min.

2. Waterspoeling 1/2 min.

3. Hulpspoelbad 15 min.

4. Waterspoeling 1/2 min.

5. 5% EDTA tetrasodium oplossing 15 min.

6. Eindspoeling 30 min.

Deze behandeling mag onder tungstenverlichting uitgevoerd worden en is vooral bedoeld voor Pd en Pt+Pd prints. Voor Pt prints gebruikt men bij voorkeur een traditionele Pt ontwikkelaar als eerste bad, bv. een 30% kalium oxalaatoplossing (giftig!)

Een bijkomende ontwikkelingstechniek bestaat erin de belichte print gedurende 1 tot 2 min te stomen boven waterstoom op ongeveer 40°C.

Drogen en afwerken

Zoals gebruikelijk.

Kleurcontrole

Er bestaat geen substituut voor een negatief met het correct densiteitsbereik. Oxyderende producten zoals kalium chloraat, kalium dichromaat of waterstof peroxyde worden niet aanbevolen gezien zij alleen de hoge lichten afbleken.

De beste manier bestaat erin de hierboven bevochtigingscontrole toe te passen.

TERUG